Twee edities terug lag mid-century meubilair op het bureau, sober, in teak en palissander, met zijn labels onder de zitting. Deze week draaien we alles om. Memphis was de opzettelijke tegenpool: felle kleuren, plastic laminaat, terrazzo en asymmetrie, ontworpen om precies datgene te provoceren wat ‘goede smaak’ heette. De discipline blijft nochtans identiek. Lees het materiaal, lees het merk, en lees de constructie, en laat die drie samen beslissen of het stuk is wat de verkoper beweert.

Memphis is bovendien een schoolvoorbeeld van iets waar we bij mid-century al op stuitten: hetzelfde ontwerp bestaat als origineel, als geautoriseerde heruitgave en als ongeautoriseerde kopie, en dat zijn drie verschillende objecten met drie verschillende prijzen. Deze editie leest de laminaatkast als het typerende object, vijf rode vlaggen om te controleren voor je koopt, het verhaal van Milaan 1981, en wat een metalen labeltje wel en niet bewijst.

Geen object draagt Memphis beter dan de kast of console volledig bekleed met industrieel plastic laminaat. Ettore Sottsass’ Carlton uit 1981 is er het boegbeeld van, een roomdivider in fel laminaat met schuine vakken die nergens naartoe lijken te leiden. Het materiaal is met opzet nederig: hetzelfde plastic laminaat dat op keukenbladen ligt, geleverd door Abet Laminati, met prints zoals Sottsass’ beroemde ‘Bacterio’, het zwart-wit gekrabbelde patroon dat je overal in de collectie terugziet.

Daaruit volgen twee dingen. Eén: bij Memphis zegt het materiaal op zichzelf bijna niets over waarde, want het materiaal was net bedoeld om goedkoop en alledaags te zijn. De waarde zit in het ontwerp, de naam en de gedocumenteerde productie, niet in de grondstof. Twee: omdat de vormentaal zo herkenbaar en zo vaak gekopieerd is, is een Memphis-ogend stuk zonder label, catalogusmatch of herkomst standaard een open vraag, geen bevestigd origineel. Het wordt pas een origineel zodra een merk, een gedocumenteerd model of een herkomst het aan de productie van 1981 tot 1987 koppelt.

Het plastic laminaat waarmee Memphis werkte was geen edel materiaal, en dat was het hele punt. Sottsass en zijn groep kozen bewust het goedkope, industriële laminaat van keukenbladen en kantoormeubelen, als provocatie tegen de cultus van kostbaar hout en ‘goede smaak’. Daarom is Memphis een van de weinige categorieën antiek waar de grondstof je niets vertelt over de waarde. Een origineel Carlton-rek en een baksteengoedkope kopie kunnen fysiek uit bijna hetzelfde materiaal bestaan. Het verschil, en de prijs, zit volledig in het ontwerp, de naam en de gedocumenteerde productie, niet in het plastic zelf.

Het begon op 11 december 1980 bij Ettore Sottsass thuis in Milaan, waar hij collega’s samenbracht rond een nieuwe designtaal. De groep toonde zich publiek op 19 september 1981 in de Arc ’74-galerie tijdens de Salone del Mobile, met vijfenvijftig stukken. Rond Sottsass stonden onder meer Martine Bedin, Aldo Cibic, Michele De Lucchi, Nathalie Du Pasquier, Matteo Thun en George Sowden, later aangevuld met namen als Andrea Branzi, Shiro Kuramata en Marco Zanini. Iconische stukken zijn Sottsass’ Carlton en Casablanca uit 1981, de Super-lamp van Martine Bedin en een stoel van De Lucchi uit 1983. Sottsass trok zich in 1985 terug en de groep werd in 1987 opgeheven, in zijn eigen woorden omdat sterke ideeën kort leven en niet eindeloos verder te rekken zijn.

Net als bij mid-century meubilair horen hier drie vragen uit elkaar gehouden te worden. Het echte periodestuk werd geproduceerd tussen 1981 en 1987, in de actieve jaren van de groep. De geautoriseerde heruitgave draagt hetzelfde ontwerp maar werd later gemaakt onder het voortgezette Memphis Milano-label, volkomen legitiem, maar geen vintage stuk. De ongeautoriseerde kopie heeft geen enkel recht op de naam, wat de vorm ook suggereert. Wie deze drie door elkaar haalt, betaalt makkelijk een periodeprijs voor een heruitgave, of een heruitgaveprijs voor een kopie. Gespecialiseerde designafdelingen van huizen als Christie’s, Sotheby’s en Bonhams, en platformen als Catawiki, catalogeren geverifieerd Memphis net op dit onderscheid.

Lees bedragen als oriëntatie, niet als prijslijst. Een geautoriseerde, recente heruitgave van een Memphis-ontwerp is echte Memphis-productie en heeft een reële, maar heel andere waarde dan een origineel uit de jaren tachtig met gedocumenteerde herkomst. Datzelfde model, zodra label, constructie en herkomst het aan de productie van 1981 tot 1987 koppelen en een specialist het bevestigt, verschuift naar een heel ander prijsgesprek, gevoerd door designbeurzen, gespecialiseerde handelaars en de designafdelingen van de grote huizen.

Conditie werkt als vermenigvuldiger, en bij laminaat op een eigen manier. Chips en loskomende randen aan het laminaat, verkleuring door zon, barsten in terrazzo of vervangen onderdelen horen thuis in de prijs en de beschrijving, niet als een ontdekking die de koper achteraf zelf doet. Wie een vrolijke heruitgave koopt omdat het stuk mooi is, maakt geen fout. Wie een periodeprijs betaalt voor een stuk zonder de papieren om het jaartal te staven, meestal wel.

Een designanalyse bij AntiqBot volgt dezelfde sporen als deze editie, in volgorde. Eerst het materiaal: het laminaatpatroon vergeleken met gedocumenteerde Abet- en Memphis-ontwerpen, de terrazzo, het gelakte hout. Dan de constructie: de drager, de randafwerking en de manier waarop het stuk is opgebouwd. Dan elk label of merk dat aanwezig is, of opvallend afwezig, vergeleken met wat we weten over de originele productie en de latere heruitgaves. Waar een foto niet kan tonen wat nodig is, de onderkant, de achterkant van een paneel, de rand van het laminaat, zeggen we dat en vragen we ernaar in plaats van te gokken. Het resultaat komt terug op dezelfde vijfdelige schaal die bij elke AntiqBot-analyse hoort, van AUTHENTIEK tot NIET AUTHENTIEK, met de redenering erbij en de grenzen van wat een foto kan bewijzen duidelijk benoemd.

“Op een rommelmarkt vond ik voor vijfentwintig euro een console met een fel, gekrabbeld laminaat dat me sterk aan Memphis doet denken. Nergens een label. Heb ik goed gescoord, of is het gewoon een tachtigerjarenmeubel?”

Voor vijfentwintig euro verlies je hoe dan ook niets, en het eerlijke vertrekpunt is dat veel meubels met een Memphis-achtige look precies dat zijn: door Memphis geïnspireerd tijdsbeeld, geen stuk uit de gedocumenteerde productie. Of het jouwe meer is, beslist zich met dezelfde checks. Kijk naar het laminaatpatroon en vergelijk het met gedocumenteerde Memphis-prints, niet enkel naar de felle kleur. Draai het om en zoek naar een opgelijmd metalen labeltje, of naar een schone plek waar er ooit een zat. Kijk naar de drager en de randafwerking, en of de constructie klopt met wat industrieel voor Memphis werd gemaakt.

Doe het daarna grondig. Fotografeer het stuk in gelijkmatig daglicht van voor, achter, onder en van dichtbij op elke plek waar een label of merk kan zitten, met een scherpe close-up van het laminaatpatroon. Haal het door een AntiqBot-analyse voor een onderbouwde inschatting van wat het vermoedelijk is en wat het redelijkerwijs waard is. Stuur je vraag naar info@antiqbot.com.

Volgende week in AntiqBot Weekly #24 blijven we aan het gekende bureau, met een nieuw object en vijf nieuwe checks om het aan te toetsen.