De Wishbone Chair: Wegners Y-stoel, eindeloos gekopieerd

Vintage Carl Hansen & Søn, nieuwe productie of kopie? Vijf checks binnenin.

Wishbone Chair CH24 van Hans J. Wegner met Y-vormige rugsteun en handgevlochten zitting in papierkoord

Wishbone Chair (CH24), ontwerp 1949. Foto: Nasjonalmuseet Oslo, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.

Een lichte eetkamerstoel met een Y-vormige rugsteun, getekend in 1949 en sinds 1950 onafgebroken in productie. Na de Eames Lounge Chair van vorige week is dit de tweede halte in dezelfde realiteit: hoe beroemder het silhouet, hoe groter de stroom kopieën. Het verschil zit niet in dat silhouet, maar in een handvol details die je in enkele minuten controleert.

Onderwerp van de week

Hans J. Wegner tekende de Wishbone Chair, modelnummer CH24, in 1949 als een van zijn eerste ontwerpen voor Carl Hansen & Søn. In 1950 startte de productie in Denemarken, en die loopt tot vandaag door. De inspiratie kwam van portretten van Deense kooplieden op Chinese stoelen uit de Ming-periode; de Y-vormige rugsteun die de stoel zijn naam gaf, draagt de gebogen bovenregel en houdt de rug licht en open. In Denemarken heet hij kortweg Y-stolen.

Wegner ontwierp in zijn carrière ongeveer vijfhonderd stoelen, maar geen enkele werd zo'n succes als de CH24. De bovenregel, die rugleuning en armleuningen in één beweging vormt, wordt met stoom gebogen uit één massief stuk hout. De zitting wordt met de hand gevlochten uit zo'n 120 meter papierkoord, ongeveer een uur werk per stoel. Precies die twee ingrepen maken het origineel herkenbaar.

Object van de week

Wat je in de praktijk tegenkomt: vintage exemplaren uit de jaren vijftig tot tachtig in eik of beuk, meestal in sets van vier of zes, op designveilingen, op Catawiki en in inboedels. Daarnaast nieuwe exemplaren van Carl Hansen & Søn, want de stoel wordt nog altijd in Denemarken gemaakt.

En vooral: een oceaan aan kopieën. Wie online op wishbone zoekt, ziet het aanbod in wishbone-stijl de originelen overspoelen. Zolang zo'n stoel eerlijk als kopie wordt verkocht, is dat een kwestie van smaak. Het probleem zit op de tweedehandsmarkt, waar kopieën geregeld doorschuiven als echte Wegner, met bijhorende prijzen.

Vijf checks bij een Wishbone Chair

De bovenregel. Bij een origineel is de gebogen regel die rug en armleuningen vormt met stoom gebogen uit één massief stuk hout, zonder zichtbare naden. Kopieën bestaan meestal uit twee of drie verlijmde delen: zoek de verbindingen bij de armuiteinden of achter de Y.
De zitting. Origineel is zo'n 120 meter papierkoord, strak en volkomen regelmatig gevlochten, met hoeken die netjes op 90 graden uitkomen. Nylonkoord, glanzend kunststof, losse of ongelijke vlechting: kopie.
Het merkteken. Recente stoelen dragen onderaan een gebrand logo van Carl Hansen & Søn plus een label met Wegners handtekening en een serienummer. Vintage stukken hebben soms alleen een sticker of stempel, en soms niets; dan moeten alle andere checks kloppen.
De maten en de Y. Zithoogte 45 centimeter, totale hoogte 76, breedte 55, diepte 51. Tussen de zitring en het onderste punt van de Y hoort ongeveer een centimeter ruimte. Kopieën wijken bijna altijd ergens af: hoger, breder, plomper.
Hout en afwerking. Carl Hansen werkt met eik, beuk, es of walnoot: gelijkmatige nerf, geen knoesten, vloeiend afgeronde overgangen. Knoesten, ruwe randen, dikke glanslak of een chemische geur verraden de fabriekskopie.

Wist je dat

Papierkoord is geen goedkope noodoplossing maar een Deens oorlogsproduct: het werd in de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld als vervanger voor jute en zeegras, die niet meer te krijgen waren. Het bleek sterker en duurzamer dan beide en werd na de oorlog de standaard van het Deense stoelenvlechten. Een goed gevlochten zitting gaat tientallen jaren mee en kan daarna gewoon opnieuw gevlochten worden.

Verdieping

Anders dan bij de Eames Lounge Chair van vorige week bestaat er rond de Wishbone geen eerlijk verzamelgebied van periode-lookalikes. Vrijwel alles wat geen Carl Hansen is, is een recente fabriekskopie. In de meeste EU-landen is het ontwerp bovendien auteursrechtelijk beschermd tot zeventig jaar na het overlijden van de ontwerper, en Wegner stierf in 2007; kopieën worden daarom doorgaans vanuit landen buiten de EU aangeboden.

Voor de koper telt vooral dit: een kopie kopen als kopie is een kwestie van smaak. Het bedrog begint waar een kopie als origineel wordt doorverkocht, soms uit onwetendheid van de verkoper zelf. De bovenregel en de zitting samen zijn zelden overtuigend te vervalsen, en die twee checks kosten je hooguit twee minuten.

Markt & waarde

Een nieuwe CH24 in gezeepte eik kost bij officiële dealers rond de 900 euro; bijzondere houtsoorten en afwerkingen zitten daarboven. Vintage exemplaren uit de jaren vijftig tot zeventig brengen per stuk grofweg 300 tot 800 euro op, en sets van vier tot zes gaan op designveilingen en Catawiki geregeld voor 1.500 tot 4.000 euro. Vroege, gedocumenteerde exemplaren en zeldzame uitvoeringen zitten daarboven.

Kopieën kosten nieuw 100 tot 250 euro en zijn tweedehands nauwelijks iets waard. Het patroon is hetzelfde als vorige week: tussen origineel en kopie zit al snel een factor die oploopt tot tien, en precies daarom loont het om eerst onder de stoel te kijken en dan pas te betalen.

Achter de schermen

De Nederlandstalige dinsdagreeks Design & Vintage werd afgelopen week afgerond met de zesde aflevering, over Boch Frères Keramis. De blog op antiqbot.com telt intussen zo'n dertig artikelen in twee talen, en dit archief groeit elke week mee op antiqbot.com/weekly.

Vraag van de week

“De zitting van mijn Wishbone is doorgezakt en op één hoek gescheurd. Vermindert hervlechten de waarde?”

Nee, integendeel. Een zitting in papierkoord is slijtgoed, en professioneel hervlechten geldt als normaal onderhoud. Waarde verlies je pas wanneer er synthetisch koord op komt of het vlechtpatroon niet klopt. Laat het dus doen door iemand die met papierkoord werkt, en bewaar de factuur bij de stoel: goed gedocumenteerd onderhoud stelt een volgende koper gerust.

Zelf een vraag over een object? Mail naar info@antiqbot.com

Staat er bij jou zo'n Y-stoel waarvan je niet weet of het een Carl Hansen of een kopie is? Maak gratis een account aan en doe je eerste analyse zonder kosten. Daarna koop je credits per pakket, vanaf €0,60 per analyse.

Start je analyse

Volgende week

Volgende week in AntiqBot Weekly #28 schuiven we het designbureau even opzij voor een object uit een heel ander atelier, met opnieuw vijf checks om echt van namaak te scheiden.

AntiqBot Weekly verschijnt elke zondag. Alle edities